Trong thời kì thương mại điện tử bùng nổ, việc người tiêu dùng livestream tố cáo các cửa hàng (shop) lừa đảo, treo đầu dê bán thịt chó đã không còn xa lạ. Xuất phát từ tâm lý bức xúc khi quyền lợi bị xâm phạm, nhiều người lựa chọn hình thức phát trực tiếp để “cảnh báo cộng đồng”.Tuy nhiên, nếu không nắm vững các quy định pháp luật, ranh giới giữa việc phản ánh sự thật và hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác là vô cùng mong manh. Hãy cùng Luật sư Apex Legal phân tích chi tiết các rủi ro pháp lý và hướng xử lý đúng luật trong trường hợp này.
1. Bản chất pháp lý của hành vi livestream công khai thông tin
Livestream là một hình thức truyền thông đại chúng trực tiếp, có khả năng lan tỏa thông tin tới số lượng lớn người tiếp cận trong thời gian ngắn.
Dưới góc độ pháp lý, khi một cá nhân phát ngôn trên livestream, thông tin đó không còn nằm trong phạm vi tranh chấp dân sự riêng tư mà đã trở thành thông tin công cộng. Mặc dù Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cho phép cá nhân có quyền phản ánh, khiếu nại về chất lượng hàng hóa, dịch vụ, nhưng quyền này phải được thực hiện trong khuôn khổ quy định của pháp luật. Việc tự ý sử dụng các thuật ngữ pháp lý mang tính kết tội như “lừa đảo”, “chiếm đoạt” khi chưa có bản án hoặc kết luận từ cơ quan Công an là một hành vi tiềm ẩn rủi ro vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
2. Các rủi ro pháp lý tiềm ẩn khi livestream thiếu chuẩn mực
a) Trách nhiệm dân sự: Xâm phạm uy tín, danh dự của tổ chức, cá nhân:
Căn cứ tại Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015, danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ. Đối với tổ chức, uy tín cũng được bảo vệ tương tự. Khi người mua livestream khẳng định một shop “lừa đảo” mà không có bằng chứng pháp lý xác thực, shop đó có quyền khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu:
- Buộc gỡ bỏ nội dung livestream và các thông tin liên quan;
- Xin lỗi, cải chính công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng;
- Bồi thường thiệt hại về vật chất (do sụt giảm doanh thu, hủy hợp đồng) và thiệt hại về tinh thần.
b) Xử phạt hành chính: Cung cấp thông tin sai sự thật trên không gian mạng
Hành vi livestream tố cáo sai sự thật hoặc sử dụng ngôn từ xúc phạm có thể bị xử lý theo quy định về an ninh mạng. Căn cứ Điểm a Khoản 1 Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP):Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân.
c) Truy cứu trách nhiệm hình sự:
Hành vi livestream quy kết cơ sở kinh doanh lừa đảo khi thiếu chứng cứ xác thực có thể dẫn đến rủi ro pháp lý về ‘Tội vu khống’ hoặc ‘Tội làm nhục người khác’ theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Đây là hậu quả nghiêm trọng nhất, nếu người livestream có hành vi bịa đặt hoặc loan truyền những điều biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người bán, họ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Căn cứ Điều 156 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) về Tội vu khống: Người vi phạm có thể bị phạt như sau:
- Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng;
- Phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm.
- Nếu sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông để phạm tội (như livestream), mức phạt tù có thể từ 01 năm đến 03 năm.
3. Quy trình xử lý đúng pháp luật
Khi nghi ngờ bị lừa đảo thay vì lựa chọn livestream làm phương thức đầu tiên, chúng tôi khuyến nghị người tiêu dùng thực hiện các cách sau:
- Lập bằng chứng: Chụp ảnh, quay video quá trình mở hàng, lưu trữ lịch sử giao dịch và tin nhắn thỏa thuận;
- Liên hệ giải quyết trực tiếp: Gửi khiếu nại kèm bằng chứng cho shop hoặc sàn thương mại điện tử (Shopee, Lazada, TikTok…);
- Báo cáo cơ quan chức năng: Gửi đơn tố giác đến Cơ quan Công an cấp xã nơi shop có trụ sở hoặc nơi bạn cư trú nếu có dấu hiệu tội phạm hình sự. Ngoài ra, có thể phản ánh đến Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng (Bộ Công Thương);
- Sử dụng mạng xã hội thông minh: Nếu livestream, chỉ kể lại sự việc khách quan, không dùng từ ngữ kết luận tội danh và không lăng mạ cá nhân.
Việc đấu tranh với các hành vi gian lận thương mại là cần thiết, nhưng phải được thực hiện bằng một cái đầu lạnh và sự hiểu biết về pháp luật. Đừng để sự nóng giận nhất thời biến bạn từ một người mua hàng bị hại trở thành người vi phạm pháp luật, phải đối mặt với các bản án dân sự và hình sự không đáng có.
Mọi thắc mắc xin vui lòng liên hệ với chúng tôi:
Công ty Luật TNHH Apex Legal (Đoàn Luật sư tỉnh Quảng Trị)
Số điện thoại: 0969 481 635 (Luật sư Apex Legal)
Địa chỉ: C11 số 8, đường Hương Giang, phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị
Website: https://luatsuhoidap.com
Bài viết rất hữu ích, Cảm ơn Luật sư
Bài viết rất hữu ích, Cảm ơn Luật sư nhiều ạ
Bài viết hay, Cảm ơn Luật sư nhiều ạ
bài viết hay quá, giúp mình hiểu biết hơn
bài viết giúp mình hiểu biết thêm vấn đề
bài viết này bổ ích quá
bài viết hữu ích quá ạ