Cơn sốt tiền ảo (Cryptocurrency) trong những năm gần đây đã biến không ít người trở thành triệu phú chỉ sau một đêm, nhưng cũng đẩy hàng ngàn gia đình vào cảnh tán gia bại sản. Với tâm lý “làm giàu nhanh”, nhiều nhà đầu tư không ngần ngại vay mượn tín dụng đen, cầm cố sổ đỏ để đổ dồn vào các sàn giao dịch. Khi thị trường sụp đổ hoặc sàn “bay màu”, câu hỏi lớn nhất được đặt ra là: Vỡ nợ do chơi tiền ảo, có kiện sàn được không?
Bài viết này sẽ phân tích dưới góc độ pháp lý thực tế tại Việt Nam để giúp bạn hiểu rõ quyền lợi và những rào cản khi muốn đòi lại tiền từ các nền tảng này.
I. TIỀN ẢO CÓ ĐƯỢC NHÀ NƯỚC BẢO HỘ TẠI VIỆT NAM?
1. Tiền ảo là gì? Tại sao tiền ảo vẫn nằm ngoài danh mục tài sản hợp pháp?
Tiền ảo (Virtual Currency) là một dạng tài sản kỹ thuật số được tạo ra và lưu trữ trong môi trường điện tử. Nó không tồn tại dưới dạng vật lý như tiền giấy hay tiền xu và thường không do ngân hàng trung ương hoặc chính phủ phát hành. Tiền ảo chủ yếu được sử dụng trong một cộng đồng, hệ sinh thái kỹ thuật số nhất định hoặc trong các giao dịch trên mạng Internet.
Mặc dù có giá trị trao đổi lớn, tiền ảo vẫn chưa được công nhận là tài sản hay hàng hóa vì 3 lý do cốt lõi:
- Thiếu sự kiểm soát của Nhà nước: Vận hành phi tập trung, nằm ngoài tầm quản lý của Ngân hàng Trung ương, gây khó khăn cho việc quản lý thuế và chống rửa tiền.
- Không có giá trị nội tại: Giá trị dựa hoàn toàn vào đầu cơ và niềm tin, không có tài sản hữu hình bảo đảm hay Chính phủ công nhận.
- Nguy cơ gây bất ổn tài chính: Tính biến động cực cao đe dọa an ninh kinh tế và hệ thống tiền tệ quốc gia nếu được sử dụng rộng rãi.
Theo Bộ luật Dân sự 2015, tài sản bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản. Hiện nay tiền ảo không thuộc bất kỳ loại nào trong 4 loại này, nên Tòa án thường trả đơn vì “không có đối tượng tranh chấp”.
2. Nguyên tắc tự chịu rủi ro: Khoảng trống pháp lý khi sàn bị sập hoặc thua lỗ
- Tự nguyện – Tự chịu: Nhà nước hiện chỉ cảnh báo, chưa có khung pháp lý quản lý. Việc đầu tư là giao dịch tự phát nên người chơi phải tự gánh chịu mọi hậu quả.
- Khó thụ lý vụ án: Do tiền ảo chưa được định nghĩa là “tài sản” trong Bộ luật Dân sự, Tòa án thiếu căn cứ xác định đối tượng tranh chấp để giải quyết.
- Điều khoản miễn trừ: Khi mở tài khoản, người dùng đã mặc định ký vào cam kết “sàn không chịu trách nhiệm cho mọi tổn thất tài chính”, làm mất đi quyền khiếu nại dân sự.
- Rào cản thẩm quyền: Các sàn thường đặt pháp nhân tại nước ngoài, không có đại diện tại Việt Nam, khiến việc khởi kiện cá nhân gần như không khả thi.
II. CÁI BẪY PHỔ BIẾN KHIẾN NHÀ ĐẦU TƯ TIỀN ẢO RƠI VÀO CẢNH VỠ NỢ
– Biến động thị trường: Giá giảm sâu theo quy luật cung cầu. Với các trường hợp này, nhà đầu tư không thể kiện vì đây là rủi ro tài chính mặc định.
– Sàn đóng băng tài khoản: Sàn không cho rút tiền hoặc khóa tài khoản vô lý. Đây là dấu hiệu chiếm đoạt tài sản, người dùng bị tước quyền tiếp cận tài sản chính đáng của mình.
– Mô hình đa cấp biến tướng: Sàn cam kết lãi suất “khủng” (20-30%/tháng), thực chất là lấy tiền người sau trả cho người trước. Đây là dấu hiệu lừa đảo điển hình.
– Chủ sàn ôm tiền biến mất, trang web và ứng dụng ngừng hoạt động hoàn toàn. Đây là hành vi vi phạm pháp luật hình sự rõ ràng.
– Lỗi kỹ thuật hoặc “Hack nội bộ”: Mất tiền do bảo mật kém hoặc sàn tự dàn dựng vụ hack để xóa sổ số dư của khách hàng nhằm trốn tránh trách nhiệm.
III. QUY TRÌNH TỐ GIÁC VÀ KHỞI KIỆN: CẦN CHUẨN BỊ NHỮNG CHỨNG CỨ GÌ?
Bước 1: Soạn đơn tố giác tội phạm
Đơn cần trình bày rõ diễn biến sự việc yêu cầu ghi rõ:
+ Cấu trúc đơn phải rõ ràng 3 phần: (1) Nhân thân người tố giác và người bị tố giác; (2) Diễn biến sự việc; (3) Yêu cầu pháp lý.
+ Về nội dung: Thời điểm bắt đầu tham gia, số tiền đã chuyển, dấu hiệu lừa đảo phát sinh khi nào và yêu cầu cơ quan chức năng khởi tố vụ án để bảo vệ quyền lợi. Kèm theo đó là các chứng cứ chứng minh sàn có dấu hiệu lừa đảo hoặc chiếm đoạt tài sản.
Bước 2: Xác định cơ quan có thẩm quyền ( Sau sát nhập)
– Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (PA05) là cơ quan chủ trì tiếp nhận ban đầu đối với các vụ việc lừa đảo qua sàn tiền ảo.
– Công an Xã/Phường: Tiếp nhận mọi tin báo, tố giác tội phạm của công dân trên địa bàn.
Bước 3: Nộp đơn
Cách 1: Nộp đơn trực tiếp hoặc gửi qua đường bưu điện (chuyển phát nhanh có bảo đảm) Công an xã nơi bị đơn cư trú. Sau khi tiếp nhận, cơ quan công an sẽ cấp cho bạn “Giấy biên nhận tin báo, tố giác tội phạm”.
Cách 2: Gửi tố giác qua ứng dụng VNeID. Đây là kênh hiệu quả nhất năm 2026. Đơn của bạn sẽ được chuyển thẳng về Công an xã địa phương và có sự giám sát tiến độ từ Công an cấp trên, đảm bảo không có tình trạng “ngâm” đơn.
Lưu ý: Khi tố giác qua VNeID, người dân vẫn cần chuẩn bị file đính kèm (ảnh chụp màn hình, sao kê) rõ ràng để cơ quan chức năng có căn cứ xác minh nhanh.
Bước 4: Nhận kết quả và Tra cứu tiến độ
Sau khi lập biên bản, Công an xã sẽ cấp cho bạn một Mã hồ sơ. Chỉ cần nhập mã này vào cổng Dịch vụ công hoặc xem trên VNeID để biết hồ sơ đang ở giai đoạn: Đang xác minh, Đã chuyển cấp trên, hay Đã khởi tố.
IV. KẾT LUẬN
Vỡ nợ do tiền ảo là một cuộc khủng hoảng nặng nề. Pháp luật hiện nay chưa bảo hộ rủi ro đầu tư, nhưng sẽ can thiệp nếu có yếu tố lừa đảo.
• Nếu thua lỗ do thị trường: Hãy tập trung vào việc đàm phán cơ cấu lại nợ.
• Nếu bị sàn lừa đảo: Hãy nhanh chóng tập hợp bằng chứng và tố giác đến cơ quan chức năng.
Đầu tư tiền ảo là cuộc chơi rủi ro cao nhất, đừng bao giờ đặt cược bằng số tiền mà bạn không thể mất.
Mọi thắc mắc xin vui lòng liên hệ với chúng tôi:
Công ty Luật TNHH Apex Legal (Đoàn Luật sư tỉnh Quảng Trị)
Số điện thoại: 0969 481 635 (Luật sư Apex Legal)
Địa chỉ: C11 số 8, đường Hương Giang, phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị
Website: https://luatsuhoidap.com
